Joga w Thelemie cz. 1

O jodzie na Zachodzie powiedziano już wiele, a może nawet zbyt wiele. Starożytny system praktyk magiczno-medytacyjnych łatwo jest okroić z pierwotnego kontekstu i umieścić w nowym uniwersum technik i oczekiwań. Czym jednak różni się kulturowe zawłaszczenie od twórczej inspiracji? Czy Aleister Crowley, publikując w 1939 r. e.v. Osiem wykładów o jodze postanowił zawłaszczyć dorobek hinduskich szkół jogicznych, dokonać twórczej reinterpretacji tej tradycji? A może przeciwnie: pozostać jej możliwie wierny, ukazując swoim czytelnikom i słuchaczom pełnię jej potencjału, li tylko zmieniając język symboliczny na bardziej przystępny dla zachodniego czytelnika? Uważna lektura ww. publikacji może skłaniać nas ku ostatniej z wymienionych opcji.

Metoda nauki

W 1911 r. e.v. Aleister Crowley we współpracy z soror Virakam (Mary Desti) przygotował pierwszą część Book 4zatytułowaną Mistycyzm. To tam po raz pierwszy Crowley w swojej twórczości powiązał stopniowy mistyczny rozwój z praktycznym wykorzystaniem ośmiostopniowej jogi Patańdźalego. Opublikowane później Osiem wykładów o jodzemożna traktować jako rozwiniętą i dojrzalszą wersję technik, wzbogaconą o refleksję na nimi (niekiedy bardzo dowcipną, ale zawsze wynikającą z osobistej praktyki Aleistera Crowleya). Kim w takim razie był Patańdźali i jaki system stworzył?

Autor Jogasutr jest postacią półlegendarną, żyjącą prawdopodobnie pomiędzy II w. p.e.v. i III w. e.v. Współcześni orientaliści wskazują, że najprawdopodobniej Jogasutry mają kilku autorów, zaś sam traktat był tworzony na przestrzeni wieków. Niemniej Jogasutry prezentują spójny system praktyk medytacyjnych ustrukturyzowanych w osiem następujących po sobie szczebli, tj. jama, nijama, asana, pranajama, pratjahara, dharana, djana i samadhi. Osiągnięcie mistrzostwa w każdej z poszczególnych praktyk otwiera możliwość wejścia w głębszy trans medytacyjny, aż do samadhi – rozpuszczenia indywidualnej Jaźni w Kosmosie.

Aleister Crowley przeszedł trening jogiczny na Cejlonie w 1901 r. e.v. pod okiem guru Śri Paranandy i Allana Bennetta. To właśnie na podstawie tego treningu postanowił przybliżyć swoim słuchaczom i czytelnikom ww. system praktyk. Jak jednak przekonać człowieka Zachodu wychowanego w scjentyzmie do ezoterycznych praktyk dalekiego Wschodu? Crowley przecież celował swoim przekazem w odbiorcę wykształconego, sceptycznego, lecz jednocześnie otwartego i zainteresowanego rozwojem swego potencjału. Paradoksalnie jednak zadanie wydawało się ułatwione: przełom XIX i XX wieku przyniósł ogromne zainteresowanie buddyzmem, jogą, tantrą i sanskrytem. Crowley nie byłby jednak sobą, gdyby zaufał „orientalnemu” sentymentalizmowi i naiwnemu zaufaniu w mistyczny żargon.

Warto pamiętać, że Aleister Crowley był praktykiem. Jak już wspomniano, trenował jogę podczas swojej wyprawy na Cejlon. Znał więc jej osiem gałęzi nie tylko z lektury Jogasutr, ale przede wszystkim z własnego doświadczenia. Jakość tego doświadczenia była wyostrzona dzięki codziennemu prowadzeniu dziennika magicznego, w którym umieszczał drobiazgowe zapisy swoich praktyk aż do końca życia. Cechowało go podejście empiryczne, sceptyczne, a przede wszystkim analityczne. Z drobiazgową dokładnością poddawał swoje doświadczenia mistyczne analizie, zastanawiając się, jakie praktyki, odczucia somatyczne, emocje, substancje oraz okoliczności doprowadziły go do określonego stanu. Pozwalało mu to uchwycić technologię pracy mistycznej pozwalającą na stworzenie jasnego i konsekwentnego protokołu czynności. Jeżeli owe czynności będą realizowane dokładnie i we właściwej kolejności, powinny doprowadzić do sukcesu. Tym samym system treningu duchowego oferowany przez autora Ośmiu wykładów o jodze jawi się jako na wskroś racjonalny: definiujemy zestaw praktyk, warunki ich realizacji, sygnały powodzenia bądź porażki, a przede wszystkim porządek realizacji. I właśnie wykorzystując wspomnianą niemal naukową metodologię, Aleister Crowley ukazał zachodniemu odbiorcy, czym w istocie jego joga i do czego prowadzi uważnego i cierpliwego aspiranta.

Cel religii

Termin „joga” pochodzi z sanskryckiego rdzenia युज् , oznaczającego „przymocować, połączyć, zaprzęgać, jarzmo”. Co ciekawe, semantyka terminu „joga” wydaje się być wręcz lustrzana wobec słowa „religia”. Pochodzi ono bowiem od łacińskiego ‘religare’ – wiązać. A przynajmniej na taką etymologię wskazywać mieli chrześcijański apologeta Laktancjusz (II–III w. e.v.) oraz Augustyn z Hippony (III–IV w. e.v.), dla którego celem religii było doświadczenie „niewyrażalnego, niematerialnego uścisku” człowieka z Bogiem (O Państwie Bożym I 625).

Cele religii i jogi wydają się więc tożsame. Ta pierwsza poprzez zespół przekonań i praktyk ustanawia relację człowieka z sacrum; relację, która nie musi wcale mieć pogłębionego charakteru, a np. czysto społeczny i konwencjonalny (np. kulturowy katolicyzm). Joga zaś to zestaw konkretnych praktyk: intelektualnych (dźnana-joga), wolicjonalnych (radźa-joga), czynnościowych (karma-joga) i bezpośrednich (bhakti-joga) – które nie tyle wyznaczają relację z sacrum, ale dążą do całkowitego zjednoczenia z nim. 

Thelema, jako religia i filozofia Nowego Eonu, poprzez Święte Księgi swojej tradycji, kładzie silny akcent na budowanie głębokiej relacji człowieka z tym, co święte. Dlatego joga jest dla thelemitów nie tylko gotowym zestawem praktyk, ale również wyznacza cel – jest nim zjednoczenie ze świętością, dążenie do transcendencji każdego elementu życia, każdej myśli i czynności, by służyły one tej najwyższej aspiracji.

Najważniejszym artefaktem tradycji Thelemy jest Stela objawienia, zaś najświętszym tekstem, objawionym Crowleyowi 8, 9 i 10 kwietnia 1904 – Księga Prawa – Liber AL vel Legis. Tak się składa, że wersety tej najświętszej dla thelemitów Księgi zawierają poetycki opis wspomnianego artefaktu:

Powyżej drogocenna lazurowa
Nuit – naga wspaniałość –
Pochyla się w ekstazie, aby pocałować
Hadita sekretną doskonałość.
Uskrzydlona kula i niebo gwiazdami usiane,
O Ankh-af-na-khonsu, one są mi dane!

Liber AL I: 14

W Nowym komentarzu do Księgi Prawa (1920 r. e.v.) Aleister Crowley tak interpretuje cytowany fragment:

Jest to poetycki opis symboliki Steli. Odpowiedni dla umysłów, które podchodzą do Prawdy w ten sposób, a nie poprzez naukę lub filozofię.

Zawiera formułę sztuki magicznej związanej ze stelą. Ponadto, w mniej niepojęty sposób, opowiada o zawarciu małżeństwa Hadita i Nuit w kapłanie. Oznacza to, że kapłan wyzwolił Hadita, znajdującego się w centrum jego Gwiazdy, z iluzorycznych zasłon Khu, tak że dwie Nieskończoności stały się jedną i żadną, i stworzyły, w sposób, który zostanie wkrótce opisany, nową Skończoność.

Ta Skończoność będzie oczywiście wyrazem szczególnego nastroju jej Ojca i Matki w momencie jej poczęcia. Oczywiście to „Dziecko” nie może uzupełnić Wszechświata; jest zatem nieuchronnie bliźniakiem (Horus i Harpokrates, Ozyrys i Tyfon, Jezus i Barabasz) w Naturze, utworzonym z równych i przeciwstawnych elementów. Kiedy Operacja ma charakter mistyczny, „Dziecko” nie pojawia się w ogóle w tej zamanifestowanej formie jako Dwoje, ale jako Nic. W świadomości Adeptów nazywa się to Samadhi. Połączył się on z Nuit i zatracił się w niej. Kiedy „Dziecko” pojawia się jako Dwoje, jest to Magia, zaś w drugim przypadku mowa jest o Mistycyzmie. Jest to zasadnicza różnica między tymi Sztukami.

Użyty w komentarzu termin „Samadhi” jest ostatnim etapem pracy jogina, gdy, jak już wspomniano, jego indywidualna Jaźń rozpuszcza się w Kosmosie – stąd owoc jogicznej medytacji określony jest w powyższym fragmencie jako „Nic”.

Cel uświęca środki

Podsumowując, joga jawi się dla Crowley’a jako precyzyjny protokół następujących po sobie ośmiu praktyk, które prowadzą do mistycznego zjednoczenia praktykanta z Nuit – „duszą nieskończonej przestrzeni”, o której niech ludzie mówią „nie jako o jednej, ale jako o Nikim” (Liber AL I: 27).

Na czym polega wspomniany protokół i czym są tak naprawdę kolejne szczeble, które prowadzą do zjednoczenia z Nieskończonością?

O tym w następnych wpisach…

P.S. Polecamy też artykuł: „Jak przeprogramować umysł”

P.S. 2 Jeśli wartości thelemy są ci bliskie i chciałbyś wstąpić do O.T.O., skontaktuj się z nami, a chętnie wyjaśnimy jak można się do nas przyłączyć.